FT: Ekonomik kriz ve gelecek kaygısı gençleri çetelere itiyor

Financial Times, Türkiye’de gençler arasında artan şiddet vakaları, çeteleşme, ekonomik güvensizlik ve gelecek kaygısını mercek altına aldı. Haberde, gençlerin kendilerini sistemin dışında hissetmesinin, eğitim ve istihdam sorunlarının yanı sıra sosyal medyada görünür hale gelen suç ağlarının da bu tabloyu derinleştirdiği belirtildi.

Financial Times (FT), Türkiye’de son dönemde gençler arasında yaşanan şiddet olaylarını ve bu olayların arkasındaki sosyal, ekonomik ve siyasi nedenleri ele alan kapsamlı bir analiz yayımladı.

Haberde, nisan ayında Türkiye’nin güneydoğusunda 14 yaşındaki bir öğrencinin okulda gerçekleştirdiği silahlı saldırıda 10 kişinin yaşamını yitirmesi ve 15 kişinin yaralanması hatırlatıldı. Saldırının bir gün öncesinde ise 19 yaşındaki başka bir gencin eski okuluna pompalı tüfekle giderek 16 kişiyi yaraladıktan sonra yaşamına son verdiği aktarıldı.

FT, okullarda kitlesel silahlı saldırıların Türkiye’de son derece nadir olduğunu ancak peş peşe yaşanan bu olayların, ülkede gençler arasındaki öfke, dışlanmışlık ve gelecek kaygısına ilişkin tartışmaları büyüttüğünü yazdı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın saldırıların ardından yaptığı açıklamada, yaşananları “Türkiye için alışılmadık bir durum” olarak nitelendirdiği ve olayların nedenlerinin tüm boyutlarıyla araştırılacağını söylediği hatırlatıldı.

Saldırıların ardından Meclis’te kurulan araştırma sürecinde ise yalnızca şiddet vakalarının değil, gençlerin neden kendilerini öfkeli, dışlanmış ve geleceksiz hissettiklerinin de sorgulandığı belirtildi.

Eğitim politikaları araştırma merkezi TEDMEM Koordinatörü Nilgün Demirci Celep, Meclis araştırmasında yaptığı değerlendirmede, “Şiddet bir semptomdur. Asıl sorun şiddetin kendisi değil, beslendiği zemindir” ifadelerini kullandı.

GENÇLERİN GELECEK BEKLENTİSİ DÜŞÜK

FT’nin aktardığı araştırmalara göre Türkiye’de gençlerin yaşam memnuniyeti ve geleceğe ilişkin beklentileri dikkat çekici ölçüde düşük.

OECD’nin 73 ülkeyi kapsayan araştırmasında Türkiye’deki 15 yaşındaki gençlerin yaşam memnuniyetinin araştırmaya katılan ülkeler arasında en düşük seviyede olduğu belirtildi.

18-24 yaş grubundaki gençlerin yaklaşık üçte birinin ne eğitimde ne de istihdamda bulunduğu, bu oranın OECD ortalamasının iki katından fazla olduğu ifade edildi.

Yüksek enflasyonun yıllardır devam etmesinin de gençlerin ekonomik güvensizlik duygusunu artırdığına dikkat çekildi.

FT’nin aktardığı 2024 tarihli bir araştırmada 18-30 yaş arasındaki gençlerin yarısından fazlasının geleceğe karamsar baktığı, 2025’te yapılan başka bir ankette ise gençlerin baskın duygu olarak en fazla “öfke” yanıtını verdiği kaydedildi.

‘SORUN YALNIZCA HÜKÜMET PERFORMANSI DEĞİL’

Ankara merkezli düşünce kuruluşu TEPAV’dan Ekrem Cünedioğlu ise Türkiye’de gençlerin yaşadığı yabancılaşmanın yalnızca ekonomik koşullarla açıklanamayacağını savundu.

Cünedioğlu’na göre Batılı ülkelerde gençlerin temel memnuniyetsizliği çoğunlukla hükümetlerin performansına yönelikken, Türkiye’de gençler özgürlüklerin kısıtlandığını, seçimlerin adilliğinin tartışmalı olduğunu ve hukuk sisteminin öngörülemez hale geldiğini düşünüyor.

Bu durumun sisteme duyulan güveni azalttığını belirten Cünedioğlu, gençler arasında eğitimden çok kişisel bağlantıların kariyer üzerinde belirleyici olduğu yönündeki inancın güçlendiğini ifade etti.

SOSYAL MEDYADA ‘KAHRAMAN’ GİBİ GÖRÜNEN ÇETELER

FT, gençler arasındaki dışlanmışlık hissinin son yıllarda suç örgütleri tarafından da kullanıldığını yazdı

Haberde, özellikle sosyal medya üzerinden kendilerini zenginlik, güç ve aidiyet vaat eden bir yaşam tarzıyla pazarlayan genç suç çetelerinin bazı gençler üzerinde etkili olduğu belirtildi.

15 yaşındaki ve gerçek adı açıklanmayan “Mert” isimli bir gencin hikâyesine de yer verilen haberde, Mert’in sosyal medyada çete liderlerini “kahraman” olarak gördüğü ve para kazanarak daha iyi bir hayat kurabileceğine inandığı aktarıldı.

Silahlı bir saldırı girişimine katılan Mert, gerçekte suç dünyasının sosyal medyada gösterilenden “çok daha karanlık” olduğunu söyledi.

ÇOCUKLARIN SUÇA KARIŞTIĞI DOSYALAR ARTTI

FT’nin Adalet Bakanlığı verilerine dayandırdığı bilgiye göre, 2015’ten bu yana çocukların sanık olduğu ve üst mahkemelere taşınan dosyalarda yüzde 75 artış yaşandı.

Buna karşın bu artışın henüz Türkiye genelinde ölümcül şiddet oranlarında aynı ölçüde bir yükselişe dönüşmediği belirtildi.

Dünya Bankası verilerine göre Türkiye’de 100 bin kişi başına düşen cinayet oranı 3,2 seviyesinde. Bu oran Latin Amerika ülkelerinin büyük bölümünden ve ABD’den düşük olsa da bazı Avrupa ülkelerinin üzerinde bulunuyor.

‘ÇETELER AİDİYET VE KORUMA SUNUYOR’

Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi’nden kriminolog ve eski emniyet müdürü Muhammed Ferit Duman, suç çetelerinin eğitim ve sosyal hizmetlerdeki eksikliklerin bıraktığı boşlukları doldurduğunu savundu.

Duman’a göre çeteler gençlere “koruma ve aidiyet” duygusu sunarken, sosyal medya da suç ağlarına kimlik, güç ve görünürlük kazandırarak gençlerin örgütlere katılımını hızlandırıyor.

Haberde hükümetin gençler arasındaki suç ve şiddet olaylarına karşı aldığı önlemlere de yer verildi.

Buna göre 15 yaşından küçük çocukların sosyal medya hesabı açmasını yasaklayan düzenleme hayata geçirilirken, ağustos ayında Meclis’ten geçen bir başka düzenlemeyle cinayetten hüküm giyen 15-18 yaş arasındaki kişiler için müebbet hapis cezasının önü açıldı.

Muhalefet ise cezaların ağırlaştırılmasının tek başına çözüm olmayacağını savunuyor.

Meclis araştırması kapsamında cezaevindeki çocuklarla yapılan çalışmalarda, çocukların yüzde 53’ünün okulu bıraktığı, yüzde 79’unun ise ailesinin maddi sıkıntı yaşadığını söylediği belirtildi.

Yeni Parti Milletvekili Gizem Özcan, çocukların suçtan korunmasının onları yetişkinler gibi cezalandırmak anlamına gelmediğini belirterek; yoksulluğun azaltılması, kamusal eğitimin güçlendirilmesi ve çocuk işçiliğinin sona erdirilmesi gerektiğini söyledi.