Analiz, Erdoğan’ı yalanladı... “1 milyar dolar” gerçekmiş

İnternete önceki gün düşen ve ülke gündeminde bomba etkisi yapan telefon görüşmesi ses kayıtlarının montaj olduğunu söyleyen Başbakan Erdoğan’ın iddiası doğru çıkmadı. Yapılan teknik analizin, ses kayıtlarının taklit seslerle oluşturulan bir montaj olmadığını ortaya çıkardığı bildirildi.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın ve aile bireylerinin evlerinde 1 milyar dolar para olduğu, polisin 17 Aralık’ta yaptığı Büyük Rüşvet ve Yolsuzluk Operasyonu sırasında, Erdoğan’ın, “Oğlum parayı sıfırlayın” emriyle paraların, panik halinde, arabalarla evden taşınarak saklandığı iddiasına ilişkin ses kayıtlarını Kıvanç Kitapçı analiz etti.

Oda akustiği ve ses uzmanı olan, İngiltere Edinburg’taki Heriot-Watt Üniversitesi’nde dil bilim doktorasını tamamlamak üzere olduğunu belirten Kitapçı’nın yaptığı analize ilişkin yazısı şöyle: 

24 Subat 2014 gecesi internete sızdırılan Tayyip Erdoğan ve oğlu Bilal Erdoğan arasındaki telefon görüşmesi kaydının sahte olup olmadığı ile ilgili ortaya bir sürü fikir atıldı. Kimi yalandır mümkün değil dedi, kimi bunları yaptığını zaten biliyorduk kanıtlanmış oldu dedi. Peki böyle bir konuşma kaydının sahtesini oluşturmak mümkün mu, mümkünse nasil mümkün? Sahte olup olmadığını nasıl anlarız?

Anlamadım BBCM!

Konuşma kayıtlari 2 şekilde sahte olabilir. Birinci yöntem (yapılmasi daha kolay), Tayyip Erdoğan ve Bilal Erdoğan olmayan iki kisi sesleri taklit ederek bir oyun sahneye koyarlar ve bunu kaydederler. İkinci yöntem (inandırıcı olmasi en iyi teknoloji kullanılsa bile imkansıza yakın olan yöntem) Tayyip Erdoğan ve Bilal Erdoğan’in daha önceki ses kayıtlarından alınan farklı kelimeler bir araya getirilir, normalize edilir, frekanslarıyla oynanır, modulasyona sokulur, (aklıma gelmeyen diğer teknik terimleri de siz ekleyebilirsiniz) ve sonuçta ortaya yamalı bir ses kaydı çıkar.

İkinci yontemi test etmek icin hiç uğrasmayacagim, çünkü bu hayal ürünü teknik, yani montaj, insan kulaği tarafindan rahatlıkla anlaşılır. Ayrıca dün internette çokça dolaşan Ali Büyük’un yaptiği spectrum analizi de bunu kanıtlar niteliktedir. Ali Büyük ses kaydının farkli bölümlerinden sample’lar alıp bunlarin frekans spectrum’larını kıyaslamış ve kaydın bir bütün olduğunu (yani montaj olmadığını) kanıtlamaya çalışmıştı.

Peki ya bahsettiğim ilk yöntem? Yani sesler Tayyip Erdoğana ve Bilal Erdoğan’a mi ait? Bu bir tiyatro oyunu mu? Bunu anlayabilir miyiz?

Hem konuşma akustiği hem dil bilimi doktorasinin sonuna gelmiş bir nerd olarak görev edindim. Ben bunu anlarım arkadaş. Sizin de daha rahat anlmanız için çok kısa olarak ön bilgi vereyim.

Nasıl konuşuyoruz?

İnsan sesi ilk olarak ses tellerinin vibrasyonuyla oluşur. Fakat bu vibrasyon anlamlı konuşmanın oluşması için yeterli değildir. Ses tellerinde olusan ilk ses (F0 frekansi), sırasıyla gırtlak, ağız boşluğu, dil, diş, ve en son dudaklarda modulasyona uğrar. Bu işlem sonucunda anlamli sesler çıkartmaya başlarız (genellikle!?). Haliyle konuşma sesinin iki temel komponenti vardir. F0 frekansi, ve modulasyon sonucu eklenen frekanslar (yani harmonic’ler).

Bir insan baska bir insanin sesini taklit ederken sadece harmonic’lerle oynayabilir. F0 frekansini değiştirmek için ses tellerine tibbi operasyon gerekir. F0 frekansı parmak izi gibidir, her insanda farklidir. Dile, aksana, lehceye, cinsiyete, ve hatta o onda içinde bulunulan duygusal duruma göre değişiklik gösterir. Ama işin acı yanı bunu kulağımızla anlamamız mümkün değildir. Yani aslında insan sesi sadece harmonic’ler değiştirilerek taklit edilebilir (yetenek gerekli evet), ve bir insanı kandırabilir. Ama sadece bir insanı kandırabilir. Elimin altında bir akustik laboratuari var. Beni kandıramaz.

O zaman ne yapıyoruz?

Öncelikle uyumuyoruz. Nedenine gelince. Elimizde sahte olup olmadığını anlamaya calıştığımız ses kaydı var. Bunu kiyaslamak icin sahte olmadığına emin olduğumuz ses kayıtlarına ihtiyacimiz var. Youtube sagolsun, istemedigimiz kadar (gercekten) Tayyip Erdoğan konusmasına ulaşabiliyoruz. İzleyeceğimiz yöntem şu. Tayyip – Bilal Erdoğan telefon görüşmesinden net olarak anlayabildiğimiz 20 adet kelimeyi alıyoruz. Bu acısız kısım. Korkunç olan kısım ise bu kelimelerin geçtiği ve sahte olmadığına emin olduğumuz Tayyip Erdoğan konuşmalarını bulmak.

Bir gece Youtube, 5 saat Tayyip!

Bir ömür yetecek Tayyip Erdoğan konusmasının üzerinden geçtikten sonra kelimeleri buldum ve ayri ses dosyaları halinde ayırdım. Ve son asama: F0 Contour analizi. Bu analizi yapmak icin ünlü linguistic yazilimi Praat’i kullanacağız. Asağıda “Erdoğan” kelimesinin karşılaştırmasını veriyorum.

Tayyip Erdoğan – Bilal Erdogan telefon görüşmesi kaydının analiz sonucu

Kontrol için Youtube’dan bulunan Erdoğan’a ait ses örneklerinin analiz sonucu

Öncelikle sizin de gördüğünüz gibi, spectrum analizi farklılıklar gösteriyor. Bu iki kaydın birebir aynı olmadığının kanıtıdır. F0 Contour çizgisi mavi olan. Şekillerinin birebir aynı olmasi iki konuşmacının ayni aksanla konuştuklarını ve vurguları aynı noktalarda yaptiklarını açıklar. Daha da önemli olan bilgi F0 merkez frekansı. Orjinal kayıtta 205.3 Hz olan frekans Youtube’dan alınan kontrol kaydında 213 Hz. Birbirlerine fazlasıyla yakın.

Sonuç

Peki bu bilgiler bize ne söylöyor. Bu bilgiler bize %5’lik bir hata payı birakarak bu iki kayıttaki sesin aynı kişiye ait olduğunu söylüyor. İşlem uzun sürdüğünden ve kendimi daha fazla Tayyip konuşması dinleyebilecek gibi hissetmediğimden şimdilik 12 kelime uzerinde karşılaştırma yapabildim. Normal şartlar altında fazlasıyla yeterli olan bu sayıyı önümüzdek günlerde ne olur ne olmaz diyerek arttırmayı planlıyorum.

Not: Yazıda kelimelerde kullanılan İngilizce karakterler GazetecilerOnline tarafından Türkçe’siyle değiştirilmiştir.

(Gazetecileronline)