ABD-Çin arasında nadir toprak elementleri mücadelesi

Çin’in kritik nadir toprak elementlerine yönelik ihracat kısıtlamalarını sürdürmesi, küresel savunma ve teknoloji sektörlerinde alarm yarattı. Reuters’ın aktardığı verilere göre Pekin yönetimi, özellikle havacılık, yarı iletken ve elektrikli araç üretiminde kullanılan stratejik minerallerin sevkiyatını ciddi ölçüde sınırlamayı sürdürürken, dünya genelinde fiyatlar katlanarak yükseldi ve bazı ABD’li şirketlerde üretim aksadı.

ABD ile Çin arasında nadir toprak elementlerine yönelik ihracat kısıtlamalarının gevşetilmesine ilişkin diplomatik temaslar sürerken, Pekin yönetiminin kritik mineraller üzerindeki kontrolünü büyük ölçüde koruduğu ortaya çıktı.

Reuters’ın Çin gümrük verilerine dayandırdığı haberine göre, Çin özellikle savunma, havacılık, yarı iletken ve yüksek teknoloji üretiminde kullanılan bazı stratejik nadir toprak elementlerinin ihracatını hâlâ ciddi ölçüde sınırlıyor.

Haberde, Çin’in Nisan 2025’te uygulamaya koyduğu ihracat kontrollerinin ardından itriyum, disprozyum ve terbiyum gibi ağır nadir toprak elementlerinin sevkiyatının önceki 12 aylık döneme kıyasla yaklaşık yüzde 50 düştüğü belirtildi.

Söz konusu elementler; savaş uçakları, yarı iletkenler, gelişmiş mıknatıs sistemleri, elektronik cihazlar ve elektrikli araç üretiminde kritik öneme sahip bulunuyor.

GÖRÜŞMELER SÜRÜYOR

Haberde, ABD ile Çin’in geçen yıl Güney Kore’de düzenlenen zirvede nadir toprak elementlerine yönelik kısıtlamaların kaldırılması konusunda uzlaşmaya vardığı, ancak Pekin’in bazı kritik sınırlamaları yürürlükte tutmaya devam ettiği kaydedildi.

Beyaz Saray yetkilileri, iki ülke arasında nadir toprak elementlerine ilişkin görüşmelerin sürdüğünü ve tarafların istikrar istediğini belirtti. Ancak mevcut anlaşmanın uzatılıp uzatılmayacağının henüz netleşmediği ifade edildi.

Reuters’a konuşan bir başka ABD’li yetkili ise nadir toprak elementlerindeki arz sıkıntısının hâlâ ciddi sorun yarattığını söyledi.

Haberde, Beyaz Saray’ın kısa süre önce savunma ve sivil üretim yapan büyük bir Amerikan şirketi için Çin’den ihracat lisansı alınması amacıyla doğrudan devreye girdiği aktarıldı.

Yetkililer, şirketin gerekli minerallere erişemediği için aylık yüz milyonlarca dolar gelir kaybı yaşadığını belirtti.

Reuters daha önce bazı Amerikan havacılık şirketlerinin, jet motorlarında kullanılan itriyum tedarikindeki sıkıntılar nedeniyle üretimi geçici olarak durdurduğunu duyurmuştu.

FİYATLAR KATLANDI

Çin’in ihracat kısıtlamalarının etkisi yalnızca ABD ile sınırlı kalmadı. Japonya ve Almanya gibi Çin’e bağımlı ülkelerde de ciddi tedarik sorunları yaşandığı ifade edildi.

Reuters’ın aktardığı danışmanlık şirketi Argus verilerine göre, Nisan 2025’ten bu yana disprozyum ve terbiyum fiyatları 4 ila 5 kat artarken, itriyum fiyatları yaklaşık 140 kat yükseldi.

ABD, Japonya, Almanya ve diğer bazı ülkeler Çin’e bağımlılığı azaltmak amacıyla alternatif tedarik zincirleri kurmaya çalışıyor. G7 ülkeleri de bu kapsamda yeni girişimler başlattı.

Ancak uzmanlar, Çin’in küresel nadir toprak üretimindeki hakimiyetinin kısa vadede kırılmasının mümkün olmadığını belirtiyor.

Cumhuriyet